Dünyamızdan tam 57 ışık yılı uzakta, Güneş benzeri bir yıldızın yörüngesinde dönen devasa bir gök cismi, astronomi dünyasında kartların yeniden dağıtılmasına yol açtı. Bilim insanları, NASA’nın James Webb Uzay Teleskobu’nu (JWST) kullanarak “Pembe Gezegen” lakaplı GJ 504 b’yi mercek altına aldı ve uzayda ilk kez karşılaşılan büyüleyici detaylara ulaştı: Bu gizemli dünyanın gökyüzü, bildiğimiz bulutlarla değil, tuz bulutları ile kaplı olabilir!
The Astronomical Journal dergisinde yayımlanan yeni bir çalışma, bu uzak nesnenin atmosferini kaba parlaklık hesaplamaları yerine, doğrudan teleskop ışığını analiz ederek (spektroskopi yöntemiyle) incelemeyi başardı. Ancak elde edilen veriler, bilim insanlarının karşısına çözülmesi gereken yeni bir bulmaca çıkardı.
GEZEGEN Mİ YOKSA BAŞKA BİR YILDIZ MI?
Astronomlar GJ 504 b için şimdilik temkinli bir şekilde “gezegen kütleli eşlikçi” tanımını kullanıyor. Çünkü bu pembe devin tam olarak ne olduğu hala büyük bir tartışma konusu.
Bazı araştırmalar onun Jüpiter’den tam 25 kat daha ağır devasa bir dış gezegen (exoplanet) olduğunu öne sürerken, bazı bilim insanları ise onun bir kahverengi cüce (kendi nükleer enerjisini üretemeyecek kadar küçük kalmış, başarısız bir yıldız) olabileceğini savunuyor.
James Webb’den gelen son kimyasal veriler, nesnenin karbon gibi ağır elementler açısından ev sahibi yıldızından daha zengin olduğunu gösteriyor. Bu durum genellikle bir yıldızın etrafındaki toz ve gaz diskinden filizlenen “gezegenlerin” doğum izidir; ancak kahverengi cüce ihtimali henüz tamamen elenmiş değil.
GÖKYÜZÜNDEN SU YERİNE TUZ YAĞIYOR
Çalışmanın en çarpıcı bulgusu, GJ 504 b’nin atmosferinde tespit edilen bulutlar oldu. Yaklaşık 15 yıldır teorik olarak 200 ila 650 santigrat derece ($400^circtext{F} – 1200^circtext{F}$) arasındaki sıcaklıklarda tuz bulutlarının oluşabileceği düşünülüyordu ancak bugüne kadar somut bir kanıt bulunamamıştı.
Northwestern Üniversitesi’nden astronom Aneesh Baburaj, bu keşfin önemini şu sözlerle açıklıyor:
“Tuz bulutları son derece sıra dışıdır. GJ 504 b, bu kadar soğuk nesnelerin atmosferinde tuz bulutlarının var olduğuna dair tarihteki ilk kesin kanıtlardan birini sunuyor.”
Yaklaşık 287 santigrat derece ($550^circtext{F}$) sıcaklığa sahip olan GJ 504 b, bize sıcak gelse de uzay ölçeğinde ve doğrudan görüntülenebilen diğer gaz devlerine kıyasla oldukça “ılık” sayılıyor. Bilim insanları bu düşük sıcaklığı gezegenin yaşına bağlıyor; zira yapılan ölçümler bu pembe dünyanın 2.5 ila 4 milyar yaşında olduğunu gösteriyor.
