ABD’de çelik sanayisinin efsane ismi Andrew Carnegie’nin 1889’da dile getirdiği “Zengin ölen adam rezil bir şekilde ölür” sözü bugün milyarderler arasında yeniden büyüyen servet tartışmasının merkezine oturdu.
Carnegie, yayımladığı “Servet İncili” adlı makalesinde, büyük servetlerin miras bırakılmasını ya da ölümden sonraya ertelenmesini doğru bulmadığını savunmuş, zenginlerin sahip oldukları servetin gerçek sahibi değil, yalnızca emanetçisiy olduğunu ve bu serveti yaşarken toplum yararına kullanmaları gerektiği uyarısında bulunmuştu.
Servet eşitsizliği yeniden zirvede
ABD’de servet eşitsizliği tarihi seviyelere ulaşırken Carnegie’nin uyarısı yeniden gündeme geldi.
Federal Rezerv verilerine göre ülkenin en zengin yüzde 0,1’lik kesimi bugün ulusal servetin yüzde 14’ünden fazlasını elinde tutuyor. Ekonomistler ise bu görünümün 20. yüzyılın başındaki “Yaldızlı Çağ” ile benzerlik taşıdığına dikkat çekiyor.
Carnegie ile bugünkü milyarderler arasındaki fark
Carnegie, servetinin yaklaşık yüzde 90’ını hayattayken bağışlamış, kütüphaneler, üniversiteler ve kültür kurumları inşa ederek bağışlarının sonuçlarını bizzat takip etmişti.
Bugün ise Bill Gates ve Warren Buffett’ın öncülük ettiği Giving Pledge (Bağış Sözü) girişimi, milyarderlerden servetlerinin en az yarısını yaşamları boyunca veya öldükten sonra bağışlamalarını istiyor.
Ancak Carnegie tüm servetin yaşarken dağıtılması gerektiğini savunurken, Giving Pledge ölüm sonrası bağışlara ve vakıflara da izin veriyor.
Buffett ve Gates bile zorlanıyor
Öte yandan Warren Buffett bugüne kadar 60 milyar doların üzerinde bağış yapmasına rağmen Berkshire Hathaway hisselerindeki değer artışı nedeniyle serveti beklenenden daha hızlı büyümeye devam ediyor.
Benzer şekilde MacKenzie Scott da milyarlarca dolarlık bağış yapmasına rağmen Amazon hisselerinin yükselişi nedeniyle net servetinde büyük bir düşüş yaşamadı.
Peter Thiel’den sert itiraz
Bağış fikrine en sert muhalefeti ise teknoloji yatırımcısı Peter Thiel yapıyor. Thiel, milyarderleri Giving Pledge’e katılmamaları konusunda teşvik ederken, bu girişimi “eski neslin göstermelik kulübü” olarak nitelendiriyor. Bu söylemin Elon Musk’ın da bu taahhütten uzak durmasında etkili olduğu öne sürülüyor.
Tartışmanın odağında tek soru var
Carnegie’nin 137 yıl önce ortaya koyduğu fikir halen güncelliğini korusa da artık tartışmalar “Servet miras mı kalmalı, dağıtılmalı mı?” sorusuna odaklanıyor ve henüz dünyanın en zengin isimleri bu soruya ortak bir yanıt verebilmiş değil.
